Kunst in Twente

  

KUNSTWERK "BLOEMENBEEK MONUMENT"

Inleiding.

Het is op 26 maart in 2009 dat het 1200 jaar geleden is, dat de H. Ludger stierf. Zijn feestdag is daarom op 26 maart. In een route, Utrecht - Münster 2009, wordt dit kunstwerk opgenomen. Het monument is ook opgenomen in de zogenoemde "zandsteenroute", 2008, in het Euregiogebied, welke eveneens grensoverschrijdend is. Bij het ontwerpen van dit monument is telkens gebruik gemaakt van de zogenoemde "gulden snede". Alle afmetingen van de toegepaste elementen en de positie ervan in het kunstwerk, zijn op deze harmonische verhouding gebaseerd.

De uitgangspunten voor het ontwerp, grijpen terug op kerstening van Twente in de vroege middeleeuwen.

Geschiedenis.

De Twentenaren in de middeleeuwen konden niet lezen en schrijven. We weten daarom niet hoe zij leefden, of ze een naam hadden, wat ze uitvoerden en vooral hoe Twente er uit zag en wat de omvang was. In het Rijksmuseum Twente zijn nog wel oude stenen wapens of gereedschappen die iets "zeggen". Enkele hiervan zijn al duizenden jaren oud. Er was dus al een vroege bewoning, wat ook af te leiden is uit de gevonden scherven van vaatwerk. Keien en stenen waren dus belangrijk voor het maken van muurtjes, grafbelegging enz. Het geheel van een graf werd met zand of leem en plaggen afgedekt en afgezet met paaltjes of keien. Zo zijn ook nog enkele grafheuvels te vinden in Twente. Het zijn geen hunebedden zoals nog in Drenthe voorkomen. De keien zijn in de ijstijd door verschuiving, vooral de grote, in Drenthe en, de kleinere, in Twente beland. Ze komen bovengronds door opvriezen.

De Twentenaren die bij aanvang van onze jaartelling in Twente woonden werden Tubanten genoemd. Twente was groter dan tegenwoordig omdat er ook een deel van Duitsland toe behoorde, zoals de omgeving van Nordhorn, Neuenhaus, Uelsen en Emlichheim. Twente grensde in het oosten aan Bentheim waar de mensen van dezelfde afkomst waren. Naar het westen was de grens bij de venen en moerassen van Vriezenveen en Rijssen. Richting Gelderland was het landschap ook drassig en moeilijk begaanbaar. De reden waarom men op het oosten gericht was op Münsterland en de graafschap Bentheim.

In de tijd van Karel de Grote, c.a. 800 na Christus, waren de Twentenaren nog "heidenen". In het begin geloofden zij ondermeer in goden als Wodan, de god van hemel en storm, en zijn zoon Donar, de dondergod met zijn stenen bijl. Later dacht men dat de goden zetelen op de met het blote oog zichtbare planeten, de zon en de maan. Dat zijn er samen zeven hemellichamen. Daarmee werden op bepaalde de dagen deze goden vereerd of aangeroepen en is het heilige getal 7 ontstaan en daarmee de 7 dagen die samen een week worden genoemd. Elke dag zijn eigen god genoemd naar de planeten de zon en de maan. Men noemde deze hemellichamen ook wel "wandelende sterren", waarbij de zon en de maan de snelste lopers zijn. De zon het grootste object kreeg de eerste dag; de zondag, de tweede dag daarom de maandag, Mars voor dinsdag, Mercurius voor woensdag, Jupiter voor donderdag, Venus voor vrijdag en de zaterdag voor Saturnus. In oud Hollands schrift wordt daarom Zaterdag nog als Saturdag geschreven en dinsdag als dingsdag, zoals op vroege 18e eeuwse staande Hollandse klokken voorkomt.

De twaalf maanden werden door de Romeinen benoemd, onder Julius Caesar. Zijn naam is vereeuwigd in de maand juli.Men ging er voorheen vanuit dat een jaar twaalf maanomlopen, twaalf maanden, heeft. Dit is niet juist omdat er dan enkele dagen overblijven. Julius Caesar (50 vC) gaf opdracht aan zijn hofastronoom, de maanden zo in te delen dat het wel klopte. Daarom hebben de maanden niet allemaal evenveel dagen.

Maar geheel juist was het nog niet reden waarom Paus Gregorius XIII in 1582 de opdracht gaf aan astronoom Aloysius Lilius een meer verfijndere indeling te maken.

Zo is het schrikkeljaar en is de schrikkeldag 29 februari ontstaan. Het schrikkeljaar is elk vierde jaar in de cyclus en bovendien is er een extra schrikkeljaar als een eeuwjaar deelbaar is door 400 (zoals in het jaar 2000). In 1582 liet Paus Gregorius de inmiddels opgelopen fout van 10 dagen in één keer in halen door van 5 oktober naar 15 oktober te gaan. Dus 5 oktober werd 15 oktober. De dames vonden het niet leuk ineens 10 dagen ouder te zijn geworden.....! De invoering van de nieuwe kalender stuitte in sommige landen op grote weerstand. Maar het grote voordeel is, dat de lente-equinox altijd op 20 maart blijft.

Terug naar keizer Karel de Grote rond 800, die over de Franken regeerde. De Franken waren ondertussen Christenen geworden en keizer Karel wilde dat ook de andere onderworpen volken het Christelijke geloof zouden aannemen. Dat ging niet zonder slag of stoot natuurlijk. Men was nog gehecht aan het oude, met de bekende goden, elfjes, kabouters, trollen en witte wieve!

Zo werden geestelijken naar deze streek gestuurd om de Christelijk leer te prediken. Een aantal ervan kwam uit het reeds Christelijke Engeland. Eén daarvan was Ludger. Hij is geboren in de nabijheid van Utrecht en vertrok op wat latere leeftijd naar Engeland om daar opgeleid te worden. Na zijn opleiding kwam hij terug. De taal van de Engelsen leek veel op die van de Twentenaren waardoor hij hier een voedingsbodem voor zijn leer vond. Het is daarom Ludger die hier als eerste missioneerde samen met Winfried. Winfried noemde zich later Bonifacius. Hij ging vooral in de Friese gebieden verder en werd te Dokkum op 24 april 754 vermoord.

Ludger bleef in het gebied van Twente en Münster (Westfalen) missioneren. Doopte mensen en stichtte kerkjes en kloosters. Keizer Karel gaf aan Ludger veel land en boerderijen waardoor kloosters veel gronden en landerijen in bezit hadden. Ook in Twente bezat het klooster Werden (aan de Ruhr) veel landerijen en boerderijen. De belangrijkste lag in de Lutte en wordt Monnikhof genoemd. Ludger werd op latere leeftijd benoemd tot de eerste bisschop van Münster. Hij overleed op 26 maart 809.

Het Bloemenbeek monument.

Het kunstwerk is opgebouwd op een met gras begroeide bolakker, die als achtergrond een singel heeft van bomen en struiken (coulisselandschap). Verder er omheen zijn enkele bomen en struiken geplant en is een herinrichting doorgevoerd volgens ontwerp van de landschapsarchitect de heer Bas Slatman. Het monument zelf bestaat o.a. uit zandstenen "menhirs" uit de groeve van Gildehaus (Monser, Nordhorn) en grote keien uit de omgeving. Het geheel ademt een serene sfeer uit.

Uitgegaan is van de H. Ludger als brenger van het Licht in onze streken. Licht (van de zon) speelt daarom een prominente rol. Uitgebeeld in een cirkel (diameter 20 meter) van 7 menhirs de zeven heidense goden, waarop de dagen van de week als heilig getal zijn gebaseerd (zon, maan en de, in die tijd, vijf met het blote oog zichtbare planeten). Zie de tekening. Ludger en zijn metgezel Winfried staan in die cirkel en houden een fors bronzen mooi donker groen gepatineerd kruis in hun midden als de brengers van de boodschap. Op de top van dit kruis is de ster van Bethlehem, een komeet, aangebracht. Komeet en kruis vertegenwoordigen de geboorte en sterven van Jezus Christus. In de cirkel van 7 menhirs zijn nog eens 5 grote keien geplaatst welke samen (menhirs en keien) nu de twaalf apostelen voorstellen, de eerste brengers van het Licht. De menhirs en keien staan zodanig opgesteld, dat de schaduw van de komeetkern (de bronzen bol op het kruis) aangeeft wat de plaatselijke tijd is (zonnetijd). De beide monniken verspreiden zo het "Licht" en daarmee de boodschap in ons Twente nog steeds op het juiste moment.

Het geheel van de twee monnikenmenhirs en de twaalf cirkelelementen zijn gepositioneerd in het centrum van een groot horizontaal liggend virtueel kruis ("staander" 55 meter en dwarsbalk 34 meter). De eindpunten van dit kruis zijn met menhirs aangegeven.

De staander van het kruis is precies zuid-noord (geografische pool) gericht. Aan het hoofdeind (zuid) staat een groepje van drie menhirs (heilig getal) die de Christelijke drie-eenheid vertegenwoordigen. Aan de voet (noord) één menhir. Ook de eindpunten van de dwarsbalk zijn met een menhir aangegeven (oost en west). Deze vier punten samen vertegenwoordigen de levenselementen lucht, aarde, water en vuur. Deze laatste toevoeging is bedoeld voor het Landhuishotel De Bloemenbeek en zijn gasten (gastronomie).

In het bronzen kruis is een horizontale platte bronzen schijf met een gat aangebracht. Om twaalf uur zonnetijd wijst de lichtstraal, die door dit gat gaat, op een granieten plaat, aan de noordzijde van de beide monniken, de datum van het moment aan. Markante data zijn aangebracht zoals de sterfdag van H.Ludger (26 maart) en de H.Winfried (24 april), aanvang van elke astronomische maand (dierenriemteken periode uit de oudheid), per tien dagen burgerlijke kalender en een aantal andere persoonlijke data.

Op een kleinere horizontale granieten plaat, aangebracht aan de zuidzijde van de beide monniken, zijn de lengtes van personen gegraveerd. Sta je op de aanduiding van je eigen lengte dan kun je, over de komeetkern op het kruis kijkend, de poolster zien.

Daarmee is de sterrentijd 's avonds en 's nachts bij heldere hemel te bepalen met een "nocturnaal". Dit instrument, met beschrijving, is aanwezig bij hotel De Bloemenbeek na de opening van het monument.

Doordat het geheel uit menhirs en stenen enz. bestaat zonder zichtbare lijnen, doet het geheel nogal mystiek aan. Dat is ook juist de bedoeling. Het monument is een bron van inspiratie! Je kunt hier in dit kunstwerk filosoferen, nadenken, mediteren, waarnemen, leren.

Er is immers meer tussen hemel en aarde..........

Bote Holman, 21 juni 2008.

(Chronomium Ootmarsum)